AUTIZM SINDROMLI BOLALARDA ALTERNATIV KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA ULARNI AMALIYOTDA QOʻLLASH USULLARI
Keywords:
Autizm Spektri Buzilishi (ASB), kuchaytiruvchi va muqobil kommunikatsiya (AAC), kommunikatsiya texnologiyalari, nutqni yaratish qurilmalari, vizual qo'llab-quvvatlashlar, inklyuziv ta'lim, maxsus ta'lim, erta aralashuv, yordamchi texnologiyalar, ijtimoiy o'zaro ta'sir, tilni rivojlantirish, aralashuv strategiyalari.Abstract
Ushbu maqolada Autizm Spektri Buzilishi (ASB) bo'lgan bolalarni qo'llab-quvvatlashda muqobil kommunikatsiya texnologiyalarining ahamiyati o'rganiladi. Unda ushbu bolalar og'zaki va ijtimoiy muloqotda duch keladigan qiyinchiliklar ta'kidlanadi va ularning ifodali va qabul qiluvchi til ko'nikmalarini oshirishda kuchaytiruvchi va muqobil kommunikatsiya (AAC) tizimlarining roli ta'kidlanadi. Maqolada nutqni yaratish qurilmalari, mobil ilovalar va vizual kommunikatsiya tizimlari kabi zamonaviy raqamli vositalar tahlil qilinadi va ularning ta'lim va terapevtik sharoitlarda amaliy qo'llanilishi o'rganiladi. Zamonaviy tadqiqotlar va statistik ma'lumotlarga asoslanib, maqolada individual aralashuv strategiyalarining samaradorligi, o'qituvchilar va ota-onalarning roli va erta aralashuvning ahamiyati muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, AAC texnologiyalaridan tizimli foydalanish autizmli bolalarning kommunikatsiya qobiliyatlarini, ijtimoiy o'zaro ta'sirini va umumiy hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi.
References
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). — Washington, DC: APA, 2013.
Beukelman D. R., Mirenda P. Augmentative and Alternative Communication: Supporting Children and Adults with Complex Communication Needs. — Baltimore: Paul H. Brookes Publishing, 2013.
Light J., McNaughton D. Communicative competence for individuals who require augmentative and alternative communication: A new definition for a new era of communication? // Augmentative and Alternative Communication. — 2014. — Vol. 30(1). — P. 1–18.
Bondy A., Frost L. The Picture Exchange Communication System Training Manual. — Newark, DE: Pyramid Educational Consultants, 2002.
World Health Organization. Autism Spectrum Disorders. — Geneva: WHO, 2023.
UNESCO. Inclusive Education and Assistive Technology. — Paris: UNESCO Publishing, 2021.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi PQ-4860-son qarori “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-son Farmoni “Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi to‘g‘risida”.
Nurkeldiyeva D. A. Inklyuziv ta’lim sharoitida bolalarda nutqni rivojlantirish masalalari. — Toshkent: Fan, 2021.
Xudoyberdiyeva M. S. Maxsus pedagogika asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
Ganz J. B., Earles-Vollrath T. L., Heath A. K. Effects of AAC intervention on communication and social skills of children with autism: A meta-analysis // Journal of Autism and Developmental Disorders. — 2012. — Vol. 42(1). — P. 60–74.
Schreibman L. et al. Naturalistic developmental behavioral interventions: Empirically validated treatments for autism spectrum disorder // Journal of Autism and Developmental Disorders. — 2015. — Vol. 45(8). — P. 2411–2428.
