INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA ESHITISH LAYOQATINI IFODALOVCHI LEKSEMALARNING LINGVOKOGNITIV TAHLILI
Keywords:
eshitish layoqati, leksema, lingvokognitiv tahlil, idrok, konsept, semantika, pragmatika, metafora, ingliz tili, o‘zbek tili, qiyosiy tilshunoslik, nutqiy faoliyat, konseptual tizimAbstract
Mazkur ilmiy maqolada ingliz va o‘zbek tillarida eshitish layoqatini ifodalovchi leksemalarning lingvokognitiv xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda eshitish bilan bog‘liq semantik birliklarning nafaqat leksik ma’nosi, balki ularning inson ongida shakllanishi, idrok etilishi va madaniy kontekst bilan o‘zaro aloqasi ham yoritiladi. Lingvokognitiv yondashuv asosida “eshitmoq”, “tinglamoq”, “quloq solmoq” kabi o‘zbek tilidagi birliklar hamda “hear”, “listen”, “pay attention” kabi ingliz tilidagi leksemalar konseptual jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, mazkur leksemalarning metaforik va pragmatik qo‘llanishi orqali insonning nutqiy faoliyati va kommunikativ jarayondagi o‘rni aniqlanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, eshitish layoqati bilan bog‘liq tushunchalar har ikki tilda umumiy kognitiv asosga ega bo‘lsa-da, ularning ifodalanishida milliy-madaniy xususiyatlar sezilarli darajada aks etadi. Ushbu ish lingvokognitiv tadqiqotlar, qiyosiy tilshunoslik va pragmatika sohalarida muhim nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi.
References
Kövecses Z. Extended Conceptual Metaphor Theory. – Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
Littlemore J. Metaphoric Competence in Language Learning. – London: Palgrave Macmillan, 2020.
Tamari R., Shani C., Hope T., Petruck M., Abend O., Shahaf D. Language (Re)modelling: Towards Embodied Language Understanding // arXiv. – 2020.
Sharifian F. Cultural Linguistics: Cultural Conceptualisations and Language. – Amsterdam: John Benjamins, 2021.
Portelance E., Jasbi M. On the Goals of Linguistic Theory in the Era of AI // arXiv. – 2024.
Mansfield J., Wilcox E.G. Looking Forward: Linguistic Theory and Methods // arXiv. – 2025.
Mahmudov N. Zamonaviy tilshunoslik va kognitiv yondashuv masalalari. – Toshkent: Fan, 2021.
Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslikning dolzarb muammolari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2020.
Nurmonov A. Lingvistika va nutqiy faoliyatning zamonaviy talqini. – Toshkent: Akademnashr, 2022.
Yo‘ldoshev B. Til va tafakkur integratsiyasi masalalari. – Toshkent: Innovatsiya nashriyoti, 2021.
Rasulov R. Semantika va pragmatikaning zamonaviy yo‘nalishlari. – Toshkent: Tafakkur, 2023.
Xudoyberganov A. Kognitiv tilshunoslikda konsept va kategoriya muammolari. – Toshkent: Universitet, 2022.
